Doğum İzninde Memur-İşçi Farkı Büyüyor

Habertürk’te yer alan habere göre, Türkiye’de doğurganlık hızı 2014 yılından bu yana kadın başına 2,1 olan nüfus yenileme oranının altında seyrediyor. 2024 yılı itibarıyla bu oran 1,48’e kadar geriledi. Hükümet, doğurganlık oranını artırmak amacıyla çeşitli tedbirleri hayata geçirirken, TBMM’ye sunulan yeni kanun teklifiyle analık izninde önemli bir değişiklik yapılması öngörülüyor. Halk arasında doğum izni olarak bilinen analık izni doğum sonrası dönem için 8 hafta artırılarak toplam süre 24 haftaya çıkarılacak.

Yeni düzenlemeye göre hamileliği sağlıklı şekilde devam eden kadınlar, doktor raporuyla doğumdan önceki 3 haftaya kadar çalışabilecek. Böylece kadın çalışanlar 24 haftalık doğum izninin 22 haftaya kadar olan bölümünü doğum sonrasında kullanma imkanına sahip olacak.

Babalık İzni

Kanun teklifi babalık izninde de değişiklik getiriyor. İş Kanunu’nda yapılacak düzenlemeyle birlikte çocuğu doğan işçiler için 5 gün olan mazeret izni memurlarla eşitlenerek 10 güne çıkarılacak. Böylece babalık izni konusunda işçi ve memurlar arasındaki farklılık ortadan kaldırılmış olacak.

Teklif aynı zamanda yeni bir uygulamayı da içeriyor. Buna göre koruyucu aile olan işçi ve memurlara 10 günlük mazeret izni verilmesi planlanıyor. Daha önce yalnızca evlatlık edinenler için tanınan mazeret izni, yapılacak düzenlemeyle koruyucu aile olan çalışanları da kapsayacak.

Dünya Ortalaması Yüksek Seyrediyor

Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) verilerine göre dünyada ücretli doğum izni süresi ortalama 24,7 hafta seviyesinde bulunuyor. Türkiye’de planlanan yeni düzenlemeyle doğum izni süresi dünya ortalamasına yaklaşacak. Bununla birlikte bazı ülkelerde doğum izni süreleri oldukça daha uzun. Gürcistan’da 104 hafta, Bulgaristan’da 58 hafta, Arnavutluk, Avustralya, Bosna Hersek ve İngiltere’de 52 hafta, Yunanistan’da 43 hafta ve İrlanda’da 42 hafta doğum izni uygulanıyor.

Doğum izni süresinin yanı sıra izin döneminde çalışanların elde ettiği gelir de büyük önem taşıyor. Bebek sahibi olan ailelerin bu dönemde artan masrafları göz önüne alındığında, izin süresince sağlanan mali destek önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Rapor Ücretinde Artış Ne Kadar Olacak?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 4/a ve 4/b kapsamındaki kadın çalışanlara analık izni süresince geçici iş göremezlik ödeneği ödüyor. Bu ödeneğin miktarı, işçinin son 12 aylık dönemdeki prime esas kazancının üçte ikisi üzerinden hesaplanıyor. 2021 yılına kadar bu hesaplama son 3 aylık kazanç dikkate alınarak yapılıyordu. Ancak rapor parasıyla ilgili suistimallerin önüne geçmek amacıyla 2021 yılında yapılan düzenlemeyle hesaplama süresi 12 aya çıkarıldı.

Bu değişiklik asgari ücretle çalışan işçileri doğrudan etkilemiyor. Çünkü günlük rapor parası her durumda güncel asgari ücret üzerinden belirleniyor. Ancak asgari ücretin üzerinde kazanç elde eden çalışanlar için bu düzenleme bazı olumsuz sonuçlar doğurabiliyor.

Özellikle son yıllarda yüksek seyreden enflasyon nedeniyle doğum iznine ayrılan işçi statüsündeki kadınların izin döneminde elde ettiği gelir önemli ölçüde düşebiliyor. Örneğin ücreti 1,5 asgari ücret tutarında olan ve nisan ayında doğum iznine ayrılan bir işçi ele alındığında, bu işçinin 2025 yılındaki brüt ücreti (prime esas kazancı) 39.008,25 TL, 2026 yılındaki brüt ücreti ise 49.545 TL olarak hesaplanıyor.

2021 yılı öncesindeki sistem devam etseydi bu işçiye günlük 1.101 TL olmak üzere 24 haftalık doğum izni için toplam 184.968 TL ödeme yapılacaktı. Mevcut sistemde ise günlük 925,39 TL üzerinden hesaplanan rapor parasıyla 24 hafta için toplam 155.465 TL ödeme yapılabiliyor. Bu durumda doğum iznine ayrılan işçi, eski sisteme göre yaklaşık 29.502 TL daha az ödeme almış oluyor. Temmuz ayında ara zam alan çalışanlarda ise bu kaybın daha da artabildiği ifade ediliyor.

İşçi ve Memur Arasındaki Fark

Doğum izni döneminde memurlar ile işçiler arasında önemli bir gelir farkı da bulunuyor. Devlet Memurları Kanunu’na göre memurların doğum izni sırasında fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç mali hakları ve sosyal yardımları korunuyor. Örneğin öğretmenler doğum izni sırasında ek ders ücretini alamasa da diğer mali ve sosyal haklarını almaya devam ediyor. Bu nedenle memurlar doğum izni süresince genellikle son maaşlarının tamamına yakınını almaya devam ediyor.

Buna karşılık işçi statüsündeki kadın çalışanlar doğum izni süresince maaşlarını işverenlerinden değil SGK’dan rapor parası olarak alıyor. Bu nedenle örnekteki işçi kadın doğum izni döneminde son ücretinin yaklaşık yüzde 56’sını alabiliyor.

SGK verilerine göre 2025 yılında doğum izni kullanan 4/a kapsamındaki 410.045 kadına toplam 12 milyar 650 milyon lira, 4/b kapsamındaki 10.255 kadına ise 291 milyon lira geçici iş göremezlik ödeneği ödendi. SGK’nın 2025 yılındaki toplam harcamasının 5,56 trilyon lira olduğu dikkate alındığında, analık ödeneğinde yapılacak olası bir artışın bütçe içindeki payının oldukça sınırlı kalacağı belirtiliyor. Buna karşın yapılacak artışın doğum yapan annelerin bütçelerine önemli bir katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.