Kişi Başına 18 Bin Dolarda Vatandaşın Payı Ne

Ekonomim haber sitesindeki habere göre; Türkiye ekonomisi 2025 yılında yüzde 3,6 büyüdü. Bu büyümenin etkisiyle Türkiye’nin GSYH’si 63 trilyon 20 milyar 906 milyon TL yani ortalama kur ile 1,6 trilyon dolar büyüklüğünde bir ekonomiye ulaştı.

GSYH verisi yani Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, yurt içinde üretilen tüm değerlerin toplamını açıklıyor. Kişi başına GSYH de 712 bin 200 TL, ABD doları cinsinden 18 bin 040 olarak hesaplandı. Aylık 59 bin 350 TL’ye tekabül ediyor.

Son yıllarda alım gücü düşen vatandaşlar için de “yüksek” gelirli olma konusu; sosyal medyada tartışmalara neden oldu. Burada, kurdaki yatay seyir ve enflasyondaki yükselişin geçmiş yıllarda hızlanmış olmasının alım gücüne etkisiyle Türkiye’de “algı” farklılaşıyor. Yaklaşık iki asgari ücrete karşılık gelen kişi başına GSYH’nin, “yüksek” algısını anlamak için gelir dağılımına bakmak gerekiyor.

Vatandaşın geliri

Kişi başına GSYH için 18 bin 40 doları duyan kendi payını merak ediyor. Burada aslında temel matematik devreye giriyor.

Öncelikle yukarıda da belirttiğimiz gibi, GSYH hesaplaması ülkedeki tüm ekonomik üretimi içeriyor. Bunun içinde vergi de şirket karı da var, brüt maaştaki primler de var.

Sabit ücretliler için işgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payına bakıldığında, 2024’te %37 olan oran 2025 yılında yüzde 36,9 oluyor. Kısaca toplam GSYH’nin yüzde 36,9’u işgücüne gitmiş. Yaklaşık 23 trilyon 254 milyar 714 milyon TL ediyor. Bu da TÜİK’in 15 yaş üstü tüm istihdamı olan 32 milyon 62 bin kişiye bölündüğünde yıllık 725 bin TL aylık da yaklaşık 60 bin 400 TL’ye denk geliyor.

Kişi başına GSYH’den çok farklı gözükmeyen veride, gelir dağılımı devreye girince tablo değişiyor.

Gelir dağılımı nasıl?

TÜİK’in gelir dağılımı verilerine göre, P90/P10 oranı yani en üst gelir grubundaki %10’un gelirinin en düşük gelir grubundaki %10’a oranına bakılınca 12,9 çıkıyor. Kısaca en zengin %10’un ortalama geliri, en yoksul %10’un gelirinin ortalamasının yaklaşık 13 katı.

Kolay anlaşılması için kişi başı gelir üzerinden örneklersek 712 bin 200 kişi başına düşen GSYH üzerinden, en yoksul yüzde 10’luk kesim 142 bin 440, en zengin kesimde olan yüzde 10’luk dilim de ortalamada 1 milyon 281 bin 960 TL kazanıyor.

Bunun sağlaması da TÜİK’in gelir dağılımı verilerindeki ortalama hane kullanılabilir geliriyle yapıldığında yıllık 662 bin 414 TL ile aylık 55.200 TL’ye bakınca yakın oranlar yakalanıyor.

Kim ne kadar kazanıyor?

Gelelim dağılım kısmına; burada ortalama ile medyan arasındaki fark tabloyu daha net gösteriyor.

TÜİK’in hanehalkı gelir dağılımı verilerine göre ortalama yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri 662 bin 414 TL ancak medyan gelir 486 bin 996 TL seviyesinde bulunuyor. Aylık karşılığıyla ortalama gelir yaklaşık 55 bin 200 TL, medyan gelir ise yaklaşık 40 bin 600 TL ediyor.

Medyan gelir, hanelerin ağırlıklandırılmış gelirini ifade ediyor. Yani bu veriye göre Türkiye’de hanelerin yarısı yılda 487 bin TL’nin, aylık yaklaşık 41 bin TL’nin altında gelir elde ediyor.

Ortalama gelirin daha yüksek görünmesinin nedeni ise üst gelir grubundaki hanelerin ortalamayı yukarı çekmesi oluyor. Bu yüzden “yüksek” gelir kısmındaki fark tartışma konusu oluyor. Kısaca düz hesap örnekle 20, 30 ve 70 bin TL kazanan 3 kişinin toplamı 120 bin TL ve ortalaması 40 bin TL olurken, 40 bin TL kazanan 3 kişinin de toplamı ve ortalaması aynı olur. Ancak medyan ilk örnekte 30 bin TL olurken, ikinci örnekte tam eşitlikte 40 bin TL olur.

Gelir dağılımının ayrıntılarına bakıldığında fark daha belirgin hale geliyor. TÜİK verilerine göre en düşük gelirli yüzde 10’luk kesimin ortalama yıllık geliri yaklaşık 158 bin 887 TL olurken, burada nüfus oranıyla kişi başına düşen gelir (8 milyon 609 bin 217 kişiye) aylık 13 bin 240 TL ile yaşarken, en yüksek gelirli yüzde 10’luk kısımda ortalama yıllık gelir 2 milyon 170 bin 159 TL ve aylık 180 bin 846 TL ile yaşıyor.

Türkiye’nin kişi başına GSYH hesaplamasında “yüksek gelirli ülkeler” grubuna girmesi, toplumun tüm kesimlerinin aynı gelir seviyesine ulaştığı anlamına gelmiyor. Ortalama gelir yükselirken, üst gelir grubunun farkı açmasıyla oluşan “medyan” yani nüfusun dağılımına göre değişen gelir dağılımındaki fark, vatandaşın GSYH’deki kişi başına düşen geliri sorgulamasına neden oluyor.

Kaynak: Ekonomim haber