Tek Kullanımlık Plastiklerde Yeni Dönem Başlıyor

Bakanlık, Sıfır Atık Hareketi kapsamında depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik ederken, çevreyi korumaya yönelik yeni bir adım daha atıyor. Geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda hazırlanan yönetmelik taslağında sona gelindi.

Taslak düzenleme kapsamında çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardaklarının yanı sıra plastik çubuklu kulak pamukları ile pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesi planlanıyor. Yönetmelik taslağının önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından düzenlemeye son şeklinin verilmesi hedefleniyor.

1,5 Milyar Liralık Maliyetten Tasarruf Edilecek

Söz konusu ürünlerin piyasaya arzına son verilmesiyle birlikte yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önüne geçilmesi ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi hedefleniyor. Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatiflerin kullanılması teşvik edilecek.

Öte yandan ilerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, plastik içeren gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının tüketiminin azaltılması amacıyla kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin uygulamaya konulması da bekleniyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırma kapsamında vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumları da incelendi. Araştırmanın sonucuna göre, yüzde 77,65’i günlük yaşamlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekleyen bireylerin, yüzde 9,99’u bu görüşe katılmadı. Katılımcıların yüzde 72,52’si tek kullanımlık plastik ürünleri daha az satın almayı desteklediğini belirtirken, yüzde 11,68’i desteklemediğini belirtti.

Vatandaşların Yüzde 76,40'ı Kısıtlamayı Faydalı Buldu

Araştırma sonuçlarına göre katılımcıların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi bazı tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02’si bu ürünlerin yasaklanmasını destekledi. Ayrıca katılımcıların yüzde 78,71’i bazı tek kullanımlık plastik ürünler kısıtlanır veya yasaklanırsa kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını desteklediğini, yüzde 80,12’si ise metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünlere yönelimi desteklediğini söyledi.

Türkiye’de 2022 yılında 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi olmak üzere toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Tek kullanımlık plastik tüketiminin ilerleyen yıllarda daha da arttığı belirtildi.

Öte yandan Avrupa Birliği’nin 2019 yılında kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” kapsamında birçok Avrupa ülkesi benzer düzenlemeleri hayata geçirdi. Fransa tek kullanımlık plastik ürünlerin büyük bölümünü yasaklayarak kapsamlı düzenlemeler uygularken, Almanya üreticilerden raporlama talep eden ve “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)” gibi finansal mekanizmalarla çevresel projeleri destekleyen uygulamaları hayata geçirdi.

Hollanda Belirli Ürünlerin Satışını Kaldırmıştı

İspanya plastik ambalajlara kilogram başına vergi getirerek sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti. 2023’ten itibaren bazı tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başlayan Hollanda, 2024’ten itibaren belirli ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı. İrlanda ise ıslak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret uygulamaları planlıyor.

İtalya AB direktifi kapsamında temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) istisna tanıyan düzenlemelerle özellikle gıda ambalajlarında alternatif çözümler üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tek kullanımlık plastik ürünleri yasaklarken Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya da direktifi ulusal mevzuatlarına tam olarak aktarmaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.