Halı doktorundan orijinal tamir       

Muğla Milas’ta eskiyen halılar üzerinde titizlikle çalışan halı doktoru, değerli halıları kendine has yöntemlerle orijinaline uygun şekilde tamir ediyor.

Haber&Fotoğraf: Volkan Yıldız

 Muğla’nın Milas ilçesinde eskiyen halılar, usta tamircilerin elinde yeniden hayat buluyor. Kendisine getirilen eski halıları atölyesinde tamir eden halı doktoru İskender Çetin, yıpranan, eskiyen halılar üzerinde titizlikle çalışıyor.

“Eski, el dokuma halılar genelde bize güve yemiş bir şekilde geliyor. Fareler tarafından kemirilmiş bir şekilde, yıpranmış bir şekilde geliyor. Dolayısıyla bizden bu halının düzeltilmesi konusunda yardım isteniyor. Bizde elimizden geldiğince halıları eski haline getirmeye çalışıyoruz.” diyerek mesleğinin inceliklerini anlatan Çetin,  her halıya farklı farklı işlemler uyguladığını belirterek şunları kaydetti: “Yeni halıda farklı, eski halıda farklı oluyor. Bu eski halılarda bizim dediğim gibi bizim ‘söküntü’ diye tabir ettiğimiz eski halı ve kilimlerin uçlarından ve kenarlarından söktüğümüz renklerle gerçekleşiyor. Söküntüler, bizim için altın değerinde, millet insanlar onu çöp olarak çöpe atıyor. Fakat bizim için çok kıymetli eski halıların onarımı onlarla daha güzel daha orijinal oluyor.”

 622 GÜNDE TAMİR EDİLEN KİLİM 2,5 MİLYON POUNDA SATILDI

Halı tamiratının maliyetinin halıdan halıya, sökülen bölümün boyutuna göre değişkenlik gösterdiğini ifade eden Çetin, İzmir’de 1996 yılında başından geçen ilginç bir halı-kilim tamiri hikayesini şu sözlerle aktardı: “İzmir’deyken küçük bir tabut içerisinde bir kilim geldi. Yaklaşık 700 yaşında bir Fransız kilimiydi bu. Onun yanında başka bir kilim daha getirildi. Aynı köyün kilimi ama o da aşağı yukarı 300 belki 400 yaşında bir kilimdi. Kilimi bana getiren kişi bu işin piri tabiki bana ‘Bu kilimin tamirini bu kilimle yapacaksın’ dedi. Biz kıyamadık kilimi kesmeye, keseceğimiz kilim 100 bin dolarlık kilim. Adam ‘getir makası’ dedi aldı eline makası çat çat çat kesti kilimi. O kilimin tamiri 622 gün sürdü. Ama o tamir ettiğimiz kilim İngiltere’de müzayedede yaklaşık 2,5 milyon pounda satıldı.”

 MİLAS HALILARI TAMAMIYLA EL EMEĞİ

Baba mesleği olarak uzun yıllardır ilçede halıcılık yapan esnaf Hasan Ölmez, ünlü Milas halılarıyla ilgili bilgi verdi. Çeşitli bitkilerin kaynatılması ve işlemlerden geçmesiyle ortaya çıkarılan kökboyası yani organik boya ile yünden üretilen iplerin boyanması, kullanılmasıyla dokunan Milas halılarının oldukça değerli olduğunu söyleyen Ölmez, “Milas halıları geniş bordürlü halılardır. Orta kısımları dar uzun bir dikdörtgen şeklindedir ve bu kısımda iri ve kare görünüşlü motifler yer almaktadır. Yörede bordür “su”, göbek “göl”, köşe “eyme” olarak adlandırılır. Milas halılarında kullanılan motif ve figürler; Ada Milas: Patlıcanlı, Cıngıllı Cafer, Tabaklı Cafer, Gemi Suyu, Eli Koynunda, Demirciler, Ladik gibi geçmişin izlerini taşıyan desenlerdir. Bordürlerine göre halı desenleri gruplandırılmaktadır. Halılardaki renkler çok orijinaldir.” dedi.

Milas halılarında kullanılan motiflerin anlamlarıyla ilgili bilgi veren Ölmez, “Ada motifi adını ilk çağ dönemlerinde yörede yaşamış olan Karya uygarlığının kraliçesi Ada’dan almaktadır. Ada Milas’ı motifi, halıların büyüklüğüne göre tekli ya da ikili olarak dokunan bordürlerde kullanılmaktadır. Ada Milas’ının çiçekleri karanfile benzediği için karanfilli de denilmektedir. Bordürlerinde Ada Milas’ı motifi kullanılan halıların orta kısımlarında en çok baklaçiçeği, tavukayağı, cıngıllı Cafer beraber ve turunçlu göl motifleri kullanılmaktadır. Gemi suyu desenli halılarda, gemici suyu veya gemi suyu da adlandırılan gemi suyu motifi, bordürlerde tekli ya da ikili olarak dokunmaktadır. Orta kısımlarında ise, turunçlu göl, tavukayağı ve cıngıllı cafer beraber elibelinde (yörede elikoynunda) ve baklaçiçeği motifleri yer almaktadır. Demirciler deseni birçok motifin bir araya gelmesi ile oluşmaktadır. Diğer motifler gibi bordürlerde kullanılan bu desen ayrıca, el-turunç ve anahtarlı su olarak da adlandırılmaktadır.” diyerek eskiyen ve yıpranan halıların usta ellerde orijinaline uygun bir şekilde tamir edildiğini söyledi.