Muğla için büyük risk: Deprem ve tsunami

Milas Deprem Master Planı (MİLDEMAP) Sunum ve Çalışma Toplantısı’na katılarak sunum yapan 9 Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, “Muğla’da ciddi bir sarsıntı oluşacak ve buna dayanıklı bina yapmamışsak o binalar yıkılacak. İkinci bir tehlike de tusunami, deniz olduğu için böyle bir risk de var. Denizde çünkü çok büyük faylar var” dedi.

Neval Çolak Arslan

Milas Deprem Master Planı (MİLDEMAP)  Sunum ve Çalışma Toplantısı, Milas Belediyesi Toplantı ve Düğün Salonu’nda, 9 Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir’in katılımıyla gerçekleştirildi.

Depremle ilgili STK temilcileri, Oda Başkanlarının katılımıyla gerçekleştirilen toplantının açılış konuşmasını yapan Milas Belediye Başkanı Muhammet Tokat, “Pandemi kuralları kapsamıyla bu toplantıyı sınırlı katılımla hazırladık. Önümüzdeki süreçte pandemi kuralları el verdiği ölçüde bu çalışmamızı geniş katılımlarla zenginleştireceğiz. Biz daha önce meclis toplantılarımızda ve basın bilgilendirmelerimizde deprem hususuyla ilgili hafıza sorunu sebebiyle bu deprem olgusunun hafızalardan silindiğini gördük. Bu dönemde özellikle İzmir’deki depremin etkilerini de göz önünde bulundurarak bu süreci beraber götürmek istedik. Bu bir motivasyon işi, kapsamı itibariyle Türkiye’de bir il ve öncü, örnek olma özelliğine sahip. Depremselliğimizi düşünerek böyle bir çalışma tasarladık. Daha önceki toplantılarda bunu 4 başlık altında ifade etmeye çalıştık. Birincisi deprem yaratabilecek fayların tespitini, hikayesini araştırmak, ikincisi yapı risklerimizi bir gözden geçirmek, ruhsat sistemlerimizde uygulamaları gözden geçirmek, dördüncüsü de bir deprem kurtarma ekibi oluşturmak istiyoruz” dedi.

Prof. Dr. Hasan Sözbilir çok özel bir isim olduğunu belirten Başkan Tokat, Prof. Dr. Sözbilir’in Fay Yasası’nı hazırlayan ekibin başında olduğunu kaydederek, “Bizim gerçekten şahsiyetine ve akademisyenliğine güveneceğimiz ve gerçekten bir bilim insanı olarak konuları irdeleyecek ışık tutacak insanlara ihtiyacımız var. Hasan hoca böyle bir insan. Hocamız şuanda 9 Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin Müdürü, Türkiye’de iki tane deprem araştırma merkezi var. Bir tanesi Kandilli, diğeri de 9 Eylül Üniversitesinde. Hocamız şuanda bizzat İç İşleri Bakanlığı tarafından Fay Yasası’nı hazırlayacak ekibin başına görevlendirildi. Şuan hazırlanmakta olan Fay Yasası hocamızın başkanlığındaki bir ekip tarafından yürütülüyor. Hocamız uluslar arası düzeyde de makale ve bilimsel çalışmalarla kendini ispatlamış bir isim.” diye konuştu.

DEPREM VE TSUNAMİ

Deprem ve bileşenlerini anlatarak sunumuna başlayan 9 Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, deprem araştırma çalışmalarında son dönemde ciddi gelişmeler kaydedildiğini ifade etti.

Genel bilgilerden sonra sunumuna Muğla ölçeğinde bilgiler aktararak devam eden Prof. Dr. Sözbilir, Muğla’daki deprem riskine ve tsunami gerçeğine vurgu yaparak şunları belirtti:

“Muğla’da ciddi bir sarsıntı oluşacak ve buna dayanıklı bina yapmamışsak o binalar yıkılacak. İkinci bir tehlike de tusunami, deniz olduğu için böyle bir risk de var. Denizde çünkü çok büyük faylar var. Aslında sismik dalgalar ve bize ilk gelen dalga p sonra s, yüzey dalgaları. Bu p dalgası pek yıkıcı değil, ama s dalgasıyla yıkım gerçekleşiyor. Binayı bu sarsıntı değerlerine dayanacak, tsunami etkisini gözeterek yapmalıyız. İzmir’de Bayraklı’da bu durumu değerlendirdik. Bu ivmeyi tespit ettik ve buna dayanıklı bina yaparsak yıkılmaz.”

DEPREM VİRÜSÜN 1 YILDA YAPTIĞINI 45 SANİYEDE YAPIYOR

Gölcük depreminde 45 saniyede büyük bir yıkım oluştuğunu anlatan Sözbilir, “Kovid-19’da bir yılda 15 bin kişi ölüyor. Deprem bir dakikada bunu yapıyor ve üstüne fiziki bir yıkımla ekonomik bir kayıp da geliyor. Yani bu gerçeğe göre çalışmalarımızı yürütmeli ve depreme hazırlıklı olarak, kayıpları zararları azaltabiliriz.” diye konuştu.

Faylar ve hazırlanmakta olan Fay Yasası hakkında da bilgi veren Sözbilir, “Fay dediğimiz şey aslında bir düzlem. Deprem sırasında fay düzlemi üzerindeki hareketlenmeler büyük hasar veriyor. Yeryüzündeki yükselme ve düşmeler sebebiyle kotlarda değişiyor. Bu hareketi birkaç saniyede yaptığı için deprem oluyor. Değişik çalışan faylar var. Her fay deprem üretmez ama bazı faylar yanal yönde çalışabilir. Bizim Samos Fayı böyle çalışır. Fay Yasası ne demek? Fayların tespiti ile biz hendekle fayların içine giriyoruz. Fayın geçmişini izleyerek, bu durumu göz önünde bulundurarak belirlenen alanı yapılaşmaya kapatıyoruz. Bu belirlenen fayların dışında bir yerleşim alanı gösteriyoruz. Milas, Muğla, İzmir, Aydın, Denizli, Çanakkale’de çalışan birçok fay var. Aynı ilin içinde bir birinden farklı özellikte atılım gösteren faylar var. 554’te tsunami yaşamışız. Bin 800’lü yıllarda birçok deprem olmuş. 1631 depremi Milas’ta olmuş deniyor. Ama o zamandan beri bu fayların çalışmadığı gözüküyor. Bu da fayın enerji biriktirdiğini gösteriyor. Bu faylar, yakın bir gelecekte deprem üretebilir. Faylar bir birini etkiliyor. Gökova fayı deprem üretirse Muğla fayını etkiliyor. Muğla fayı deprem üretirse Yatağan fayını etkiliyor. Bizim binalarımız daha kötü bir yapılaşmaya sahipse, hele ki 1999 öncesine tarihleniyorsa yıkılma riski büyük” dedi.

“Deprem Master Planı’nın 10 tane hedefi var. Bunu Muğla ili Milas ilçesi kapsamında düzenledim. Bu 10 tane hedefi yerine getirmemiz gerekiyor. Bunlar bizim ulaşmamız gereken hedefler. Bunları yaparsak nereyi kentsel dönüşüme sokacağımızı, nereyi nasıl yapacağım sorusunun cevabı bu hedefin içindedir.” diyen 9 Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Profesör Dr. Hasan Sözbilir, MİLDEMAP hedefleri kapsamında belirlediği 10 hedef hakkında açıklamalarda bulundu.

MİLDEMAP Kapsamındaki 10 Maddelik Hedefler ise şöyle:

Tanımlanan sismik kaynaklara göre imar haritaları ölçeğinde (1/1000) ölçekli diri fayları segment haritaları yapmak.Olası bir depremde sismik kaynak yerinde doğacak yapısal hasar boyutlarını öncden tahmin etmek bu bölgeleri yüzey faylanması tehlike kuşağı ve fay sakınım bandı içinde kalabilecek yapı/bina stoğunu ortaya çıkarmak. Olası bir depremde kuvvetli yer ivmesi sırasında sıvılaşacak zeminleri ve bu zemin üzerinde hasar görecek bina-yapı stoğunu önceden tahmin etmek. Olası bir depremde harekete geçecek kitle hareketlerinin boyutlarını ve bu hareketin sonucunda hasar görebilecek binaları önceden tahmin etmek.Muğla il sınırları içindeki bulunan ve 10 adet havzayı sınırlayan diri fayların her birine göre deprem senaryosu üretmek. Bu deprem senaryolarına göre afete acil müdahale planları oluşturmak. Sürdürülebilir bir anlayışla deprem öncesinde/sırasında ve sonrasında toplumu sürekli bilgilendirmek, eğitmek, afet yönetim bilinci oluşturmak. Afet yönetimi kapsamında kısa orta uzun vadede alınacak tedbir karar ve uygulamaları belirlemek. Yoğun nüfusun oturduğu  binaların ve önemli yapıların deprem güvenliklerini incelemek. Yeterli güvenliğe sahip olmayan bina, yapılar için güçlendirme önlemlerini belirlemek. Milas için Deprem Erken Uyarı sistemi (DEUSİS) sensörlerini geliştirmek ve kurmak. Muğla ili ölçeğinde Ege Akdeniz Denizi altındaki diri faylardan kaynaklanacak bir depremden sonra oluşacak tsunaminin deprem sonrası nereyi ve ne zaman/nasıl vuracağını önceden tahmin etmek.