Günümüz dünyasında en sık yapılan cerrahi işlemlerden biri de katarakt ameliyatlarıdır. Ancak buna rağmen küresel körlüğün halen yüzde 45 inden katarakt sorumludur.

Peki nedir bu katarakt?

Katarakt kelime olarak Latince ‘cataracta’ ve Antik Yunanca ‘katarráktēs’ kelimelerinden türetilmiştir ve şelale anlamına gelmektedir. Şimdi sizlerin ‘ne alaka şelale ve görme kaybı ‘dediğinizi duyar gibiyim. Oysa katarakt ameliyat edilmediğinde iyice sertleşir, bembeyaz olur ve bu beyazlığın içinde mavi çizgilenmeler oluşur. İşte bu görüntü şelaleye benzetilmiş ve belki de sahip olduğumuz en önemli duyulardan biri olan görmenin kaybı da şelaleye bağlanmıştır.

Görmek belki de Yaradan’ın bize verdiği en önemli lütuflardan biri. Sonuçta öyle olmasa adına bu kadar şiir, kitap, şarkılar yazılır mıydı?

Sanırım konuyu dağıttım! Ne diyorduk, katarakt ilerlerse görmemizi azaltır. Peki nedir bu katarakt ve nasıl oluşur?

İşin tıbbi tarafından bakarsak katarakt gözümüzün saydam merceğinin zamanla saydamlığını kaybetmesi sonucu oluşan görme problemidir. Peki konu bu kadar basitse bundan nasıl korunacağız?

İşin aslına bakılırsa yeterince yaşayan ve gözü bizimkine benzeyen her canlı katarakttan kaçamayacaktır. Yani her şeyiyle rutin yaşayan bir insanda bile katarakt gelişecektir. Çünkü bilinen en geçerli nedeni yaşlanmaktır. Bunu bilimsel verilerle desteklemek istersek kataraktın yaygınlığı 55-64 yaş arası bireylerde yüzde 3,9 iken 80 yaş ve üzeri bireylerde yüzde 92,6'dır. Bu yaşa bağlı eğilim, yaşlanan nüfuslarda kataraktın artan yükünü kanıtlamaktadır.

Peki anladık bundan kaçmamız mümkün değil peki geciktiremez miyiz ya da gelişimini durduramaz mıyız?

Evet ameliyat ya da benzeri bir cerrahi işlem demeden belki de sorulması gereken en kritik soru. Bunu anlamak için gelişimine ve buna neden olanlara bakmalıyız. Saydam bir merceğin saydamlığını kaybetmesinde en kritik faktör yaşlanma dedik ama beslenme ultraviyole ışığa maruz kalma diğer yancı hastalıklar (şeker hastalığı, yüksek tansiyon üveit gibi) kullanılan bazı ilaçlar yaşam tarzı ve alışkanlıklarımız (sigara ve alkol gibi) ve elbette genetik ve ailesel faktörler işte tüm bunlar bir çırpıda sayabildiklerimiz. Buradan bakıldığında bunlar arasında değiştirebileceklerimiz ve düzeltebileceklerimiz var bir de çaresiz kabul edeceklerimiz örneğin genetik miras gibi.

Genetik miras deyince hemen aklımıza para pul mal mülk geliyor ama işte kataraktımızın ne zaman gelişeceği de bir miras olabiliyor. Muhakkak bir komşunuz olmuştur ameliyata giden bir yakınınıza ‘benim dedem 90 yaşında gazete okuyordu’ diye işte bakıldığında birileri 90 yaşında gazete okuyor bir diğeri 50 yaşında ameliyat oluyor. Miras derken tam da bunu anlatıyordum. Neyse yine konu dağıldı toparlıyorum. Hemen doktora gittim, katarakt var dediler artık olan olmuş üstüne bir de hemen ameliyat olmalısın dediler. İşte şimdi kafam karıştı hemen ameliyat gerekli mi gerçekten ya da bu yaz tatilimi de yapayım oğlanı, kızı bir evlendireyim de sonrasına mı düşünelim? İşte asıl konumuza sıra geldi.

Doğru zaman ne zaman?

Bu soru bekli de hepimizin cevabını merak ettiği ancak gerçekte tek bir cevabı olmayan bir soru. Malumunuz bir sorunun tek bir cevabı yoksa aslında gerçek bir cevabı da yoktur. Ameliyatın doğru zamanı aslında kişinin ihtiyaçları, görme probleminin derecesi ve her şeyden öte oluşan görme kaybının kişinin hayatına etkisine göre değişmektedir. Örnekleyecek olursam bir otobüs şoförü için yüzde on kayıp büyüktür fakat gündelik hayatı rutin işler olan bir amcamız ya da teyzemiz için yüzde on kayıp idare edilebilir bir seviyedir. Ben kendi günlük pratiğimde hastaya sorduğum 3 soruya aldığım cevaba göre zamanı belirlerim. İlk soru görme kaybı hissediyor musunuz? Evet saçma gibi geldi değil mi sorum? Ancak ben kişide yüzde otuz kayıp görmeme rağmen kişi hayır ben iyiyim ciddi bir problem yaşamıyorum diyor. İşte ameliyat için bu erken bir hastadır. Çünkü ortada ona göre henüz çözülecek bir sorun yok ve sorun olmayan bir şey çözülemez.

İkinci sorum ise kaç yaşındasınız? Çünkü yaş ilerledikçe birçok ameliyat gibi katarakt ameliyatı da zorlu bir hale geliyor ve ameliyatta bir sıkıntı ile karşılaşma ihtimalimiz artıyor. 80 yaşına yaklaşmış ya da geçmiş bir hastamda görme kaybı yüzde 30-40 bile olsa artık bence siz ameliyat olmalısınız diyorum ve son soru onu da kendime soruyorum bu hastanın görme kaybı acaba ne kadar? Ne kadarlık bir kayıp, ameliyat olmayı hak eder? Buna da cevabı kendim veriyorum. Eğer bir kişi görmesinin yüzde 50 sinden fazlasını kaybetmişse artık ameliyat olmalı. Tabî ki bu Dr Alper GÖKBEL’in ameliyat kriterleridir. Her hekimin kendince farklı kriterleri olabilir. Sonuç olarak kafanızı daha da karıştırmadan en kritik bölümü söylüyorum: Doğru ameliyat zamanı sizin artık görmenizi problem olarak değerlendirdiğiniz andır. Size yetmiyorsa artık bir şeyler yapma vakti gelmiştir.

Peki nerde ameliyat olmalı, hangi yöntemle olmalı ya da mercek diyorlar iyisi var mı kötüsü var mı gibi soruların yanında bir de akıllısı varmış diyorlar. Evet daha nice sorular var ama bugünlük bana ayrılan sayfanın sonuna geldim. Bunları da kenara not aldım ve en kısa zamanda cevaplamak dileğiyle sağlıcakla kalın.

Opr. Dr. Alper GÖKBEL