Sigara; 20’ den fazla kanser türü için temel risk faktörü olup, ülkemizde her 4 dakikada ortalama 1 kişi sigara nedeniyle yaşamını yitirmektedir. Saatte 15, günde ise yaklaşık 300 – 350 kişi tütün ürünleri sebebiyle ölmektedir. Her sene 25 bin kişi hiç sigara kullanmadığı halde pasif içiciliğe maruz kaldığı için ölmektedir. Ülkemizde erkeklerde sigara kullanma oranı % 40 – 50, kadınlarda ise % 15 – 20 civarındadır.

Kanser, % 30 – 35 sigara, % 25 – 30 beslenme, % 15 – 20 enfeksiyon, % 10 – 20 şişmanlık, % 4 – 5 alkol, % 10 – 15 diğer sebeplerden oluşur. Kanser; dünyada en yaygın görülen sağlık sorunlarından biri olmasına rağmen, basit yaşam tarzı değişiklikleri ile bu riski önemli ölçüde azaltmak mümkündür.

Sigara; Amonyak (tuvalet temizleyici), Metan (çöp-kanalizasyon gazı), Boya, Nikotin (uyuşturucu), Metanol (füze yakıtı), Tiner, Naftalin (güve kovucu), Sitrik Asit, Kadmiyum (pil metali), Bütan (tüp gaz), Aseton (oje sökücü), Arsenik (fare zehiri), Karbon Monoksit (egzoz gazı)’ den oluşmaktadır.

Kanser; Vücuttaki sağlıklı hücrelerin anormal ve kontrolsüz bir şekilde büyüyüp / bölünüp çoğalarak vücut dokusunu tahrip ettiği, doku ve organlarda kitleler (tümör) oluşturması ve kan yoluyla yayılması durumudur. İyi huylu tümörlerde hücreler çok nadir bir şekilde yayılım gösterir ve genellikle herhangi bir tehlike oluşturmaz

Erken teşhis büyük önem taşıdığından, düzenli kanser tarama testleri yaptırılmalıdır. İnsanlarda herhangi bir belirti oluşturmadan kanserin araştırılmasına tarama denilmektedir. Erken teşhis kansere karşı mücadelede çok önemlidir. Alınacak önlemler, sadece kanser riskini düşürmekle kalmaz, genel sağlığınızı da iyileştirir.

En Sık Görülen Kanser Türleri

• Erkeklerde en sık görülenler: Akciğer kanseri, prostat kanseri, kalın bağırsak kanseri, mesane ve mide kanserleri
• Kadınlarda en sık görülenler: Meme kanseri, trioid kanseri, kolorektal kanser, rahim ve yumurtalık kanserleri
• Yaygın görülen diğer organ kanserleri: Pankreas kanseri, karaciğer kanseri, yemek borusu kanseri, böbrek kanseri ve cilt kanserleri

KANSERE YAKALANMAMAK İÇİN NE YAPMALIYIZ

Kanser riskini azaltmak ve sağlıklı bir yaşam sürmek için günlük yaşam alışkanlıklarında yapılabilecek temel değişiklikler şunlardır.

1 – Tütün ve Sigara Kullanımından Kaçının

Sigarayı Bırakın: Sigara, akciğer başta olmak üzere birçok kanser türünün en temel nedenidir. Pasif içicilikten de uzak durulmalıdır.

2 – Sağlıklı Beslenmeye Özen Gösterin:

İşlenmiş gıdalardan uzak durun: Salam, sosis, sucuk gibi işlenmiş et ürünleri ile aşırı tuzlu ve kızartılmış yiyecekler sınırlandırılmalıdır.

Sebze ve meyve tüketin: Günlük olarak bolca, mevsiminde sebze ve meyve tüketilmelidir.

Doğal şeker ve lif: Şeker tüketimi doğal kaynaklardan sağlanmalı, lifli gıdalara ağırlık verilmelidir.

3 – İdeal Kilonuzu Koruyun ve Hareket edin

Düzenli egzersiz yapın: Haftada en az 3-4 gün, günde 30-60 dakika tempolu yürüyüş gibi egzersizler yapılmalıdır.

Obezite’ den korunun: Aşırı kilo, meme, rahim , kolon ve pankreas gibi birçok kanser türüyle ilişkilidir.

4 – Alkol Tüketimini Sınırlayın: Alkol, yemek borusu, karaciğer, meme ve baş-boyun kanserleri riskini artırır, hiç kullanılmaması veya minimumda tutulması önerilir.

5 – Güneş Işınlarına Karşı Korunun: Güneşin en dik geldiği saatlerde (10:00 – 16:00 arası) doğrudan güneşte kalmaktan kaçınılmalı, uygun koruyucu kremler kullanılmalıdır.

6 – Enfeksiyonlara Karşı Aşı Olun: Hepatit B aşısı, karaciğer kanserlerinden, HPV aşısı ise rahim ağzı kanserinden korumada etkilidir.

7 – Kimyasallardan ve Radyasyondan Uzak Durun: Asbest, pestisit ve endüstriyel kimyasallar gibi kanserojen maddelerden korunmalı, işyeri güvenlik önlemlerine uyulmalıdır.

8 – Düzenli Tarama ve Kontrollerinizi Yaptırın: Erken teşhis hayat kurtarır. Mamografi, Kolonoskopi ve PAP smear gibi yaş guruplarına uygun tarama testleri aksatılmamalıdır.

VÜCUTTA KANSER NASIL ANLAŞILIR ?

Vücutta kanser, vücudun verdiği erken uyarı sinyalleri, tarama testleri ve tıbbi tanı yöntemleri ile anlaşılır. Kesin teşhis ise ancak uzman doktorların yapacağı tetkikler ve biyopsi ile konulabilir.

1. Vücudun Verdiği Genel ve Uyarıcı Belirtiler

Kanser türüne göre belirtiler değişiklik gösterebilse de, vücutta fark edilebilecek yaygın sinyaller :

• Açıklanamayan Kilo Kaybı: Diyet veya egzersiz yapmadan kısa sürede gelen hızlı ve istemsiz zayıflama
• Geçmeyen Yorgunluk ve Halsizlik: Dinlenmekle geçmeyen, günlük yaşamı etkileyen derin bitkinlik hali.
• Şişlikler ve Yumrular: Meme, koltuk altı, boyun, testis veya kasık gibi bölgelerde ele gelen sert, ağrısız veya büyüyen kitleler.
• Geçmeyen Ağrılar: Nedeni bulunamayan, özellikle geceleri artan veya uzun süredir süren kemik ya da organ ağrıları.
• Cilt Değişiklikleri: Mevcut benlerin renk, şekil veya büyüklüğünde değişiklikler, yeni lekeler veya iyileşmeyen yaralar.
• Olağan Dışı Kanamalar: Balgamda kan, idrarda ya da dışkıda kan, tuvalette kan görme veya menopoz sonrası / adet dışı vajinal kanamalar.
• İnatçı Öksürük ve Ses Kısıklığı: 2-3 haftadan uzun süren geçmeyen öksürük veya ses değişiklikleri
• Sürekli Ateş veya Gece Terlemeleri: Açıklanamayan, tekrarlayan yüksek ateş ve yoğun terleme.

2. Modern Tıbbi Teşhis Yöntemleri

Belirtiler veya rutin kontroller sonucunda kanserden şüphelenildiğinde şu adımlar izlenir:

• Fiziksel Muayene: Doktorun kitleleri, lenf bezlerini ve cilt lezyonlarını elle ve gözle kontrol etmesi
• Laboratuvar Testleri: Tam kan sayımı (hemogram), tümör belirteçleri Örneğin prostat için PSA ve idrar tahlilleri.
• Görüntüleme Çalışmaları: Röntgen, Ultrason, Bilgisayarlı Tomografi (BT), Manyetik Rezonans (MR) ve PET-BT ile organların detaylı incelenmesi.
• Biyopsi: Kesin tanı için şüpheli bölgeden iğne yardımıyla veya cerrahi olarak doku örneği alınarak mikroskop altında incelenmesi.

3. Erken Teşhis ve Tarama Programları

• Meme Kanseri: Mamografi (kadınlar için)
• Rahim Ağzı Kanseri: Smear testi ve HPV taraması
• Bağırsak Kanseri: Kolonskopi.
• Prostat Kanseri: PSA kan testi ve ürolojik muayene (erkekler için)

KANSER RİSKİNİ AZALTMAYA YARDIMCI SEBZE VE MEYVELER :

Sebzeler:

• Brokoli ve Turpgiller (Lahana, Karnabahar, Turp): İçerdiği sulforafan ve indol-3-karbinol bileşenleri sayesinde meme, prostat ve kolon kanserine karşı koruyucu etki gösterebilir.
• Domates: Pişmiş haliyle daha da artan likopan içeriği ile özellikle prostat kanserine karşı etkilidir.
• Ispanak ve Koyu Yeşil Yapraklılar (Karalahana, Pazı, Roka): Lütein, zeaksantin, C vitamini ve yüksek lif oranıyla mide, kolon ve akciğer kanserine karşı savunmayı destekler.
• Sarımsak ve Soğan: İçerdikleri allicin ve güçlü sülfür bileşikleri sayesinde mide, kolon ve pankreas kanseri riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Havuç ve Balkabağı: Beta karoten ve A vitamini öncüleri bakımından zengindir.

Meyveler:

• Yaban Mersini, Karadut, Çilek ve Ahududu (Üzümsü Meyveler): Yüksek flavonnoid, antosiyanin ve C vitamini içeriğiyle hücreleri serbest radikal hasarından korur, kanser öncüsü hücrelerin oluşumunu engellemeye yardımcı olur.
• Turunçgiller (Portakal, Greyfurt, Limon, Mandalina): C Vitamini ve antioksidan zenginlikleriyle bağışıklığı destekler ve hücre yenilenmesini korur.
• Nar: Güçlü antioksidan ve polifenol bileşenleri barındırır.
• Kayısı: Hücre ve doku hasarını azaltarak koruyucu rol üstlenir.

BESLENMEDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER :

• Renkli Çeşitlilik: Tabakta tek bir türe bağlı kalmadan farklı renklerde (kırmızı, yeşil, mor, turuncu) sebze ve meyvelere yer verilmelidir.
• Lif Alımı: Tam tahıllar, baklagiller ve lifli sebzeler bağırsak sağlığını korur ve kolon kanseri riskini düşürmeye yardımcı olur.

Zararlı Alışkanlıklardan Kaçınma:

İşlenmiş et ürünleri, aşırı tuz tüketimi, kızartmalar ve yüksek şekerli gıdalar sınırlandırılmalı, dengeli bir yaşam tarzı benimsenmelidir.