Diğer birçok nedenin yanı sıra, çocuğun sorunlarını şiddet kullanılarak çözmek istemesine yönelik davranışlarında; zayıf aile bağları, ailenin çocukla ilgili olarak yeterli gözetim ve denetimde bulunmaması, aile içinde yaşanan şiddet ve çocuğun şiddete maruz kalması ile şiddeti destekleyen ya da hoşgören ortamlar etkili olabilmektedir. Bunun yanında, sosyal medya ve televizyonda yer alan şiddet içerikli programlar bireyin şiddet davranışı sergileme olasılığını artırmaktadır. Çocuk, televizyon ve medyadan yalnız şiddeti öğrenmekle kalmamakta, aynı zamanda şiddete karşı bir duyarsızlık da geliştirmektedir.

Ayrıca sosyal dışlanma, çocuklar ve gençler için son derece önemli bir sorundur. Böyle bir durum içinde yaşayan çocuk, bir yere ait olma isteği duymaktadır. Bundan haberdar olan ve fırsat kollayan yasa dışı oluşumlar, bu tür çocuk ve gençlere çeşitli olanaklar sağlayarak maalesef onları kendi amaçları doğrultusunda şiddete ve suça yöneltebilmektedir. Çocuk ve gençlerin çeteleşme eğilimleri içinde yer alması, hem şiddete maruz kalma, hem de şiddeti uygulama açısından yüksek bir risk oluşturmaktadır.

Çeşitli sorunların baskısı altında kalıp bunlara uygun çözümler üretemeyen ve okula saldırı düzenleyip katliam yapan kişiler (school shooter), eylemlerini çoğunlukla önceden planlamakta ve uygun zamanda harekete geçmektedir. Ancak yapılan araştırmalar göstermiştir ki bu bireyler, saldırıdan önce gerçekleştirecekleri eylemle ilgili olarak şu ya da bu şekilde çevrelerine (sohbet sırasında ima ederek, mesaj atarak veya internet hesapları üzerinden) birtakım ipuçları vermektedirler. Esasen böyle bir eylemi gerçekleştirmeyi planlayan çocuk, çevresine önceden verdiği bu mesajlarla bir bakıma içine bulunduğu çaresizliğin giderilmesi için yardım istemektedir. Şiddetten önce ortaya çıkan bu öncülleri böyle okuyup değerlendirmek gerekir.

Bu işaretlerin ilgili kişiler (aileler, okul yöneticileri, öğretmenler ve devlet görevlileri vb.) tarafından anlaşılması, değerlendirilmesi ve doğru şekilde yorumlanması büyük önem taşımaktadır. Çocuğun çevresindeki tüm paydaşların, özellikle ailelerin ve öğretmenlerin, bu konularda profesyonel tutum ve davranışlar geliştirmesi gerekmektedir. Gözetim ve denetimler, suçlu arayıp bulmak ve cezalandırmak için değil; şiddeti önlemek ve şiddete eğilimli bireyi iyileştirmek amacıyla yapılmalıdır.

Okullarda yaşanan zorbalık ve şiddet eylemleri, çocuk ve ergenlerin gelişimleri ile ruh sağlıklarını olumsuz yönde etkilemektedir. Türkiye’de ilkokul, ortaokul ve liselerde maalesef zorbalık ve şiddet olaylarına rastlanmaktadır. Okulda şiddet ve zorbalık üzerine yapılan araştırmalar incelendiğinde; öğrencilerin önemli bir kısmının fiziksel, sözel, ilişkisel ve cinsel şiddete maruz kaldığı; sözel zorbalığın fiziksel ve dolaylı zorbalığa göre daha yaygın olduğu; erkek öğrencilerin ise kızlara oranla daha fazla saldırgan davranış sergilediği görülmektedir.

Türkiye’de okullarda öğrenci kavgaları sonucunda fiziksel yaralanmalarla, hatta ölümle sonuçlanan vakalar her geçen gün artmaktadır. Okullarda yaşanan bunca zorbalık, şiddet ve silahlı eyleme rağmen, okullar hâlâ güvenli yerler olma özelliğini büyük ölçüde korumaktadır. Ancak yaşanan bu olumsuzluklar nedeniyle okullarda alınacak tedbirlerin akılcı ve soruna kökten çözüm üretebilecek nitelikte olması son derece önemlidir. Okullarda yaşanan istenmeyen durumlara yönelik alınan tedbirlerin tartışmalı sonuçlar doğurmamasına özen gösterilmelidir. Sorunların temeline inmeyen yüzeysel önlemler, sorunu daha da ve hâlihazırda okula güven duyan veli ve öğrencileri tedirgin edebilir. Bu nedenle, durumun daha da ağırlaşmasına yol açabilecek uygulamalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

Okulda zorbalığı, şiddeti ve okul katliamlarını önlemek esasen tüm paydaşların sorumluluğundadır. Genel olarak ülkede ve özelde okulda öğretmen ve öğrenci güvenliğine yönelik önlemlerin alınması; risk ve tehlikelerin zamanında saptanarak gerekli müdahalelerin yapılması, yönetimin temel görevlerinden biridir.

Referanslar

Bucher, K. T., & Manning, M. L. (2005). Creating safe schools. The Clearing House, 79(1), 55–60.

Gökler, R. (2009). Okullarda akran zorbalığı. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 511–537.

Hoşgörür, V., & Orhan, A. (2017). Okulda zorbalık ve şiddetin nedenleri ve önlenmesinin yönetimi (Muğla merkez ilçe örneği). Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(24), 859–880.

Işık, H. (2004). Okul güvenliği: Kavramsal bir çözümleme. Milli Eğitim Dergisi, 164.