Şiddet, çok türlü, çok boyutlu ve çok yönlü toplumsal bir sorundur. Dünya Sağlık Örgütüne göre, şiddet; fiziksel ya da psikolojik gücün, bireyin kendisine, başka birine, bir gruba ya da topluluğa karşı yöneltilmesi sonucu yaralanma, ölüm ve zarar verme olasılığı yüksek olan eylemlerin gerçekleştirilmesi ya da bu eylemlerde bulunma tehdidi olarak tanımlamaktadır. Şiddetin en dramatik şekilde kendini gösterdiği durumlardan biri, eğitim-öğretim kurumlarına ateşli silahlar kullanılarak yapılan saldırılardır. Başlangıcı ve bitişi kısa süreler içinde gerçekleşen bu tür olaylarda okulda birden fazla kişi hayatını kaybetmekte ya da yaralanmaktadır. Birden fazla kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan bu saldırılar, literatürde okul katliamı olarak da ifade edilmektedir. Okullarda yaşanan şiddet eylemleri, maalesef eğitim ve öğretimin önemli sorunlarından biri hâline gelmiştir.

Araştırmalar, okullara yapılan silahlı saldırıların nedenleri arasında psikolojik problemlerin yanı sıra zorbalık, aile sorunları, aile denetimi eksikliği, ateşli silahlara kolay erişim ve akıl hastalığı gibi etkenlerin yer aldığını göstermektedir. Bu durumlar aynı zamanda okulların güvenli yerler olma imajını olumsuz etkilemekte, öğrenciler ile aileleri açısından önemli bir endişe kaynağı oluşturmaktadır. Ad takma, dalga geçme, sözel tehdit, küfür etme, dışlama, hakaret etme, küçük düşürme, kasıtlı olarak korkutarak kurbanın para ve eşyalarını alma gibi davranışlar öne çıkan zorbalık örnekleridir. Baskın olan birey, bu yollarla sürekli olarak daha zayıf olan birey üzerinde taciz ve eziyet yoluyla strese neden olmaktadır. Okul saldırıları da çoğunlukla öfke içeren davranışlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Saldırının amacı genellikle toplumdan intikam almak veya güç kazanmak gibi nedenlere dayanmaktadır. Nedenleri geniş bir alana yayılan okul saldırılarını tek bir duruma bakarak açıklamak mümkün değildir. Saldırganın bu istenmeyen davranışının nedeni, kendisinden kaynaklanan içsel durumlar olabileceği gibi, toplumsal ilişkiler içindeki etkileşimleri ve olayların meydana geldiği sosyal/kültürel koşullara da bağlı olabilmektedir. Bunlar belki şu şekilde kategorize edilebilir: Cinsiyet (silahlı saldırılar sıklıkla erkekler tarafından gerçekleştirilmektedir), karşı cins tarafından reddedilme ve zorbalığa maruz kalma gibi bireysel nedenler. Dışlanma, grup içi çatışmalar, hoşgörüsüz ve cezalandırıcı bir toplumsal ortam, okul-öğrenci ilişkisindeki olumsuzluklar ve okul yöneticilerinin deneyimsizliği gibi toplumsal nedenler. Eğitimsel olmayan cezalar uygulayan okul kültürü, aşırı disiplin uygulamaları, güçlü muhafazakâr inançlara sahip bölge kültürü, erkeklere özgü rollere verilen yüksek anlam, silahların özendirilmesi (Sağlığa zararlıdır mottosuyla televizyonda alkol ve tütün reklamı yasaklanırken, dizilerde boy gösteren ağır abilerin elinden silah düşmemektedir), sosyal medyada ve televizyonda yer alan şiddet içerikli diziler gibi sosyal ve kültürel etkenler.

Esasen her bireyde şiddet potansiyeli bulunsa da, bu bireylerden sadece bazıları amaçlarını gerçekleştirmek için şiddete başvurmaktadır. Okula saldırı düzenleyip katliam yapanların çoğu; sessiz, sakin, içine kapanık, sosyalleşmekte zorlanan, yalnız ve kişilik bozuklukları (özellikle paranoya ve narsizm) gösterebilen bireylerdir. Şiddete yönelmede psiko-sosyal ve fiziksel gelişimin etkisi büyüktür. Çatışma çözmede farklı rol modellerine sahip olmayan birey, statü kazanma, saygı görme, temel kişisel ve sosyal gereksinimlerini karşılamanın tek ve en etkili yolu olarak şiddeti kullanabilmektedir. Eğitim kurumlarında yaşanan şiddeti önlemede tüm toplumun sorumluluğu vardır.

REFERANSLAR

Burgess, A., Garbarino, C., & Carlson, M. (2006). Pathological teasing and bullying turned deadly: Shooters and suicide. Victims & Offenders, 1(1), 1–13.

Donat, B. S., & Özdemir, Y. (2012). İlköğretim öğrencilerinin saldırgan davranışları ile yaş, cinsiyet, başarı durumu ve öfke arasındaki ilişkiler. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 169–187.

Fox, C., & Harding, D. J. (2005). School shootings as organizational deviance. Sociology of Education, 78, 69–97.

Garbarino, J., & DeLara, E. (2004). Coping with the consequences of school violence. In J. C. Conoley & A. P. Goldstein (Eds.), School violence intervention: A practical handbook (2nd ed., pp. 400–415). New York: Guilford Press.

Gökdaş, İ. (2007). İlköğretimde şiddet. In A. Solak (Ed.), Okullarda şiddet ve çocuk suçluluğu (ss. 263–295). Ankara.

Gökler, R. (2009). Okullarda akran zorbalığı. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 511–537.

Gözütok, D. (2008). Eğitim ve şiddet. Ankara: Gazi Kitabevi.

Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (1995). Reducing school violence through conflict resolution. Alexandria, VA: ASCD.

Klein, J. (2006). Cultural capital and high school bullies. Men and Masculinities, 9(1), 53–75.

Larkin, R. (2007). Comprehending Columbine. Philadelphia, PA: Temple University Press.

Mass shootings are contagious. (2015, June 2). Live Science. Erişim tarihi: 14 Haziran 2022.

Muschert, G. W. (2015). Okullarda silahlı saldırılara yönelik çalışmalar. International Journal of Eurasia Social Sciences, 6(19), 1–23.

Pişkin, M. (2002). Okul zorbalığı: Tanımı, türleri, ilişkili olduğu faktörler ve alınabilecek önlemler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 2(2), 531–562.

World Health Organization (WHO). (2011). Violence prevention alliance: Global campaign for violence prevention. Erişim adresi: http://www.who.int/violenceprevention/approach/definition/en/index.html