Saf insan, iyi niyetli, kalbinde kötülük bulunmayan, dürüst, kurnazlığa aklı ermeyen, kolaylıkla aldatılabilen, içtenlikli kimse demektir. Bu kişiler genellikle başkalarının da kendileri gibi dürüst olduğunu varsayar. Saf’ lık veya aşırı niyet temizliği bir hastalık ya da tedavi edilmesi gereken bir kusur değildir. Bir insanın ‘’saf’’ olarak nitelendirilmesinin veya bu özellikleri taşımasının arkasında genellikle psikolojik, sosyal ve gelişimsel etkenler bulunur.

İLERİ YAŞLARDA SAF’ LIK

İleri yaşlarda halk arasında ‘’saflık’’, ‘’çocuksu davranışlar’’ veya ‘’ aşırı iyi niyet/safça inanma ‘’ olarak adlandırılan durumlar, yaşlanmanın doğal bir sonucu olabileceği gibi çoğunlukla bunama, beyin hücrelerinin küçülmesi (Alzheimer) veya sinir - nörolojik hastalıkların erken ve orta evre belirtileridir.

Yaş ilerledikçe beynin muhakeme, planlama ve sosyal davranışları kontrol eden bölgelerindeki hücre kaybı, bireylerin olayları algılama ve tepki verme biçimini değiştirerek dışarıdan ‘’saf bir çocuk gibi’’ görünmelerine neden olabilir. İleri yaşlarda karşılaşılan bu durumun temel belirtileri ve dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır.

Bilişsel ve Sosyal Değişiklikler (Saflık Belirtileri)

• Dolandırıcılığa ve Kandırılmaya Açık Hale Gelme: Kişi, yabancıların niyetlerini sezmekte zorlanır. Telefonda kendisini polis, savcı, veya bankacı olarak tanıtan kişilere, pazarlamacılara kolayca inanıp birikimlerini veya değerli eşyalarını verme eğilimi gösterir.
• Sosyal Çekinceden ve Filtrelerden Uzaklaşma: Normalde utangaç veya mesafeli olan bir birey, topluluk içinde aşırı samimi, filtresiz veya çocuksu konuşmalar yapabilir. Yabancılarla gereğinden fazla özel bilgi paylaşabilir.
• Çocuksu Tepkiler ve Alınganlık: İstediği bir şey yapılmadığında tıpkı bir çocuk gibi küsme, inatlaşma, öfke nöbetleri veya ani ağlama krizleri görülebilir.
• Paranın Değerini veya Hesabını Karıştırma: Alışveriş yaparken paranın üstünü almayı unutma, cüzdanındaki tüm parayı karşısındakine uzatma veya maddi değeri olan şeyleri değersizmiş gibi dağıtma gibi durumlar başlar.
• Soruları ve İstekleri Sürekli Tekrarlama: Hafıza zayıflığına bağlı olarak aynı soruyu birkaç dakika arayla, çocuksu bir ısrarla tekrar tekrar sorabilir.
• Mantık Yürütmede Zorluk: Tehlikeli durumları ayırt edememe (örneğin, yabancıları eve davet etme veya ocakta bir şeyi unuttuğunda durumun güçlüğünü kavrayamama) gibi akıl yürütme kayıpları yaşanır.

ÇOCUKLARDA SAF’ LIK

Bir çocuğa, küçük yaşlardan itibaren kendine güvenini sağlayabilecek şeyler yaptırmaz ya da öğretmezseniz o çocuk hayata atıldığında sudan çıkmış balık gibi olabilir. Kimisi bunu ergenlikte atlatır kendini geliştirir, kimisi de atlatamaz ömür boyu çeker. Ve maalesef çok bilmiş arkadaşları da bu kişilere silik tipler diye tabir ederler. Halbuki ne yaşadığını ne gördüğünü veya ne görmediğini kimse bilmez, toplum tarafından alay edilirler hor görülürler. Bu tarz çocuklar için telefonla, bilgisayarla oyun oynamak vs. tek başına yapılabilecek faaliyetler onun en iyi dostu, arkadaşı olur. Nedenleri;

• Aile ve Yetiştirilme Tarzı: Aşırı korumacı, gerçek dünyadan izole edilmiş veya ‘’herkesin iyi’’ fikriyle büyütülmüş olmak.
• Deneyim Eksikliği: Kişinin hayatın veya belirli sosyal durumların acımasızlıklarıyla, yalanlarla ya da çıkarcı yaklaşımlarla henüz yeterince karşılaşmamış olması.
• İyi Niyet ve Pozitif Atıf Eğilimi: Karşısındaki herkesin kendisi gibi dürüst ve iyi niyetli olduğunu varsaymak; insanların davranışlarını her zaman olumlu yöne yormak.
• Sosyal Becerilerin veya Farkındalığın Sınırlı Olması: Karşı tarafın gizli çıkarlarını okuyamaz , ‘’cinlik’’ olarak adlandırılan kurnazlıkları fark edemez durumda olmak.
• Düşük Özsaygı ve Sınır Koyamama: Hayır diyememek, sevilmek veya kabul görmek için başkalarının çıkarlarını kendi isteklerinin önüne koymak.

SONRADAN SAF OLMA

‘’Sonradan saf olma’’ kavramı, genellikle hayat tecrübesi kazandıktan, dünyanın ve insanların görgüsüzlüklerini gördükten sonra bilerek ve isteyerek saflığı, iyi niyeti ve sadeliği seçme durumunu ifade eder. Bu durum, çocukluktaki dünyadan habersiz olunan ‘’cahilce’’ saflıktan çok farklıdır.

1 – Bilinçli Bir Tercih Olarak Saflık (Kamil İnsan Olgunluğu) : Hayatın zorluklarını, insanların çıkarcılığını veya dönen dolapları net bir şekilde görebilen birinin, kötülüğün bir parçası olmayı reddetmesidir.

• Kişi uyanık olmayı, iyi niyetli olmayı veya fesatlığı öğrenebilecek zekaya sahiptir ancak ruhunu korumak adına iyi niyetli kalmayı seçer.
• Bu aşamada saflık bir zayıflık değil, aksine büyük bir erdem ve içsel güçtür.

2 – Savunma Mekanizması Olarak ‘’Aptala Yatmak’’:

Bazen insanlar hayatta çok fazla entrika, dram veya zararlı ilişkiyle karşılaştığında yorulurlar. Her şeye cevap vermek, sürekli tetikte olmak zihinsel olarak yıpratıcıdır. Kişi sırf kendi iç huzurunu korumak, tartışmalardan uzak kalmak ve sınır çizmek için dışarıya karşı ‘’hiçbir şeyden haberi yokmuş gibi’’ (saf rolü yaparak) davranmaya başlayabilir.

3 – ‘’Saf Bilinç’’ ve Özüne Dönüş :

Bazı ruhsal ve kişisel gelişim öğretilerinde egolardan, hırslardan ve toplumsal maskelerden arınarak özdeki temizliğe geri dönme süreci ‘’saf bilinç’’ olarak adlandırılır. İnsan büyüdükçe kirlenen zihnini temizleyip çocukluğundaki o yalın, beklentisiz ve art niyetsiz doğasına dönmek ister. Özetle, her şeyi bilip ve yaşayıp günün sonunda temiz kalmayı seçmek, bilgeliğin en üst aşamalarından biridir.

ERGENLİKTE SAF OLMA

Dünya Sağlık Örgütü ‘’10-19 yaş grubunu’’ ergenlik dönemi olarak tanımlamaktadır. Henüz insan ilişkilerindeki gizli niyetleri, duygu, algı, düşünce veya ‘’gri alanları’’ tam olarak ayırt edemediği için dışarıdan ‘’saf’’ veya ‘’çocuksu’’ görülebilir. Bu durumun arkasındaki temel nedenleri ve getirdiği riskleri şu şekilde özetleyebiliriz.

Ergenlikte ‘’Saflığın’’ Nedenleri?

• Beynin Gelişimi: Beyinin mantıklı düşünme, risk analizi yapma ve geleceği planlama merkez olan prefontal korteks, 20’ li yaşların ortalarına kadar gelişimini tamamlamaz. Bu durum ergenlerin olayları çok düz ve iyi niyetli yorumlamasına neden olabilir.
• Akran Onayı Arayışı: Bu yaşlarda arkadaş grubuna dahil olmak her şeyden önemlidir. Sırf kabul görmek, yalnız kalmamak için başkalarının sözlerine kolayca inanabilir veya yönlendirilebilirler.
• Deneyim Eksikliği: Hayatın getirdiği hayal kırıklıkları, ihanetler, başkalarının düşünce, duygu, davranışlarla henüz yeterince karşılaşmadıkları için herkesi kendileri gibi dürüst zannederler.

Karşılaşılabilecek Riskler

Bu temiz ve saf yaklaşım hayatta bazı zorlukları beraberinde getirebilir.

• Suistimal Edilme: İyi niyetin arkadaş çevreleri tarafından kullanılması
• Akran Zorbalığı: Saf ve kırılgan yapının, diğer ergenler tarafından bir zayıflık olarak görülüp hedef alınması.
• Riskli Davranışlara Açıklık: Sosyal ortamlarda manipüle edilerek zararlı alışkanlıklara veya yanlış arkadaş gruplarına kolayca çekilebilme

SAF İNSANIN TEMEL ÖZELLİKLERİ

• İyi Niyet ve Dürüstlük: Başkaları hakkında kurnazlık veya çıkar ilişkisi kurmadan, her şeyi olduğu gibi kabullenir. İyi niyetli ve temiz kalplidir. İnsanların arkasındaki gizli planları ya da kötülükleri hemen sezemez, her şeye pozitif bir gözle bakar. Her şeyde bir hayır arar, karşısındakine çabuk güvenir.
• Çabuk İnanma ve Güvenme: İnsanların yalan söylemeyeceğini veya kötülük yapmayacağını varsayar, söylenenlere kolayca inanır. Söylenenleri ve vaatleri doğrudan gerçek kabul eder, şüpheyle yaklaştığı pek görülmez.
• Yalan Söylemekte Zorlanır: Kendi içi nasılsa dışı da öyledir; hileye, kurnazlığa veya art niyetli kurgulara kafası çalışmaz ya da tenezzül etmez.
• Çabuk Hayal Kırıklığı Yaşar: Herkesi dürüst sandığı için, karşısındakinden gördüğü en ufak bir ihanette ya da çıkarcı tavırda büyük bir şok ve üzüntü duyar.
• Zeka Eksikliği Değil, Karakter Tercihidir: Genellikle zekayla ilgili bir yetersizlikten ziyade, naiflikten ve insanlara duyduğu umuttan kaynaklıdır.
• Hesapsız Davranma: Çıkarcı düşünmez, cömerttir ve karşılık beklemeden iyilik yapmaya yönelir. Yardımlaşmayı sever ve içinden geldiği gibi davranır.
• Çocuksu Masumiyet: Doğal ve gerçek duygularını saklamaz; toplumun sert kuralları yerine içindeki temiz kalbi korumaya çalışır.

SAF İNSAN OLMAKTAN NASIL KURTULUNUR?

Saf veya aşırı iyi niyetli olmaktan kurtulmak, kişiliğinizi tamamen değiştirmek değil; sınırlar koymayı ve dünyayı daha gerçekçi bir süzgeçten geçirmeyi öğrenmekle ilgili bir süreçtir.

• ‘’Hayır’’ demeyi öğrenin: Her teklife, isteğe veya göreve hemen ‘’evet‘’ demeyin. Yapmak istemediğiniz veya sizi zor durumda bırakan durumlarda ‘’Şu an uygun değilim’’ ya da sadece ‘’Hayır’’ demeyi alışkanlık haline getirin.
• Kuşkucu ve analitik yaklaşın: Her söze ve davranışa hemen iyi niyet yüklemeyin. Karşınızdaki kişinin ne dediğinden ziyade, geçmişteki tutumlarına ve gerçek niyetine odaklanın
• Sınır Koyun (Hudut belirleyin): İnsanların size ne kadar yaklaşabileceğini, özel hayatınıza ne kadar dahil olabileceğini ve sizden ne kadar yardım isteyebileceğini kurallarla belirleyin. Sınırlar katılık değil, kendinizi koruma kalkanıdır.
• Zaman tanıyın: Bir insana veya teklife hemen tüm güveninizi vermeyin. Güven zamanla ve karşılıklı tutarlı davranışlarla hak edilmesi gereken bir olgudur.
• ‘’Fesat’’ olmak ile ‘’Uyanık’’ olmak arasındaki farkı anlayın: Herkesi kötülemek veya kötü niyetli olmak zorunda değilsiniz. Sadece insanların kötü niyetli veya çıkarcı olabileceği ihtimalini zihninizin bir köşesinde bulundurun.
• Kendinizi önceliklendirin: Herkesi memnun etme çabasından vazgeçin. Bir durumda başkası kırılmasın diye kendiniz zarar görüyorsanız, önceliğiniz kendiniz olmalı.