Prof. Dr. Vural Hoşgörür

vuralhosgorur@gmail.com

Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) tarafından 1997 yılında geliştirilen ve her üç yılda bir 15 yaş grubundaki öğrencilerin kazanmış oldukları bilgi ve becerileri değerlendiren bir araştırmadır. Türkiye bu araştırmaya ilk kez 2003 yılında katılmıştır. 38’i OECD ülkesi olmak üzere toplam 91 ülkenin katılımı ile gerçekleştirilen 2025 yılı PISA sınav sonuçlarına göre Türkiye, fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarında puanını en fazla artıran OECD ülkesi olmuştur. Puan artışıyla birlikte Türkiye’nin ülkeler sıralamasındaki yeri de yükselmiştir.

Bu sonuçlara bakılarak uluslararası alanda küçümsenmeyecek derecede önemli bir başarı elde edildiği söylenebilir. Ancak PISA sonuçlarının, eğitim sisteminin bütün boyutlarını ölçen kapsamlı bir başarı göstergesi olmadığını da unutmamak gerekir. Elde edilen bu başarılı sonuç, eğitim-öğretimle ilgili tüm sorunlarımızın çözüldüğü anlamına gelmemektedir. Ülkemizin bu sınavlara katılım amacı; uluslararası düzeydeki konumumuzu belirlemek için eğitim göstergelerine ihtiyaç duyulması, belirli referans noktalarına göre ülkemizin eğitim alanında hangi düzeyde olduğunun anlaşılması, giderilmesi gereken eksikliklerin ve alınması gereken tedbirlerin belirlenmesidir. Bu nedenle elde edilen sonuçlara ihtiyatlı yaklaşmak ve eleştirel bir bakış açısı ile değerlendirmeler yapmak gerekmektedir. OECD’nin 2025 PISA raporuna göre fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarında elde ettiğimiz puan artışının yanında sosyoekonomik eşitsizlikler, okul türleri arasındaki başarı farklılıkları, üst düzey becerileri geliştirme konusundaki eksikliklerimiz, dijital ve hesaplamalı problem çözme alanındaki yetersizliklerimiz ve okul iklimi gibi konularda sorunlarımız olduğu da anlaşılmaktadır. Bu nedenle yalnızca elde edilen puan başarısına odaklanmayıp, söz konusu problemlerimizi ciddiyetle tartışmamız ve bu alanlarda iyileştirmeler yapmamız gerekmektedir.

PISA sınavında her üç alanda da puanlarımızın yükselmesine rağmen iyileşmenin avantajlı öğrencilerde dezavantajlı öğrencilere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Genel başarı düzeyi yükselirken avantajlı öğrencilerle dezavantajlı öğrenciler arasındaki fark kapanmamıştır. Sonuçlar, sosyoekonomik durum ile öğrenci başarısı arasındaki ilişkinin devam ettiğini göstermektedir. Türkiye’nin en belirgin olarak geride kaldığı alanlardan biri, PISA 2025’in yenilikçi alanı olan “Dijital Dünyada Öğrenme“ olmuştur. Bu alanda Türkiye’nin puanı 473 iken, OECD ortalaması 500 puandır. Elde edilen bu puanla Türkiye, 38 OECD ülkesi arasında 32. sırada yer almıştır. Okul türleri arasındaki fark da dikkat çekicidir. Örnek olması bakımından, matematikte en yüksek performans 606 puanla fen liselerinde, en düşük performans ise 400 puanla mesleki ve teknik Anadolu liselerinde görülmüştür. İki okul türü arasındaki fark 206 puandır. Devamsızlık ve geç kalma konusunda da problemler vardır. Türkiye’deki öğrencilerin %53’ünün, PISA testinden önceki iki haftada okula bir tam gün gitmedikleri anlaşılmaktadır. OECD ortalamasında bu oran %22’dir. Okullarımızda tam gün ve ders bazındaki devamsızlığın yüksek olduğu görülmektedir. Öğrencilerin aile desteğine ilişkin göstergeleri de OECD ortalamasının gerisinde kalmıştır. Türkiye’nin aile desteği indeks değeri 0,39, OECD ülkeleri ortalaması ise 0,19 dur.

Sonuç olarak Türkiye'nin eğitim politikası açısından hedefi yalnızca daha yüksek PISA puanları elde etmek değil; daha az eşitsiz, öğrencilerine daha yüksek düzeyde beceriler kazandıran, dijital dünyada problem çözebilen, eleştirel ve yaratıcı düşünebilen bireyler yetiştiren, güvenli ve kapsayıcı okullardan oluşan bir eğitim sistemi kurmak olmalıdır.

Referanslar:

Balcı, Ali. (2026). PISA 2025 Türkiye Sonuçlarının, Türk Eğitim Sistemi ve İlgililerine Söyledikleri. https://www.nirvanasosyal.com/h-3353-pisa-2025-turkiye-sonuclarinin-turk-egitim-sistemi-ve-ilgililerine-soyledikleri.html

MEB-TTKB. (2026). PISA 2025 Sonuçlarına Göre Türkiye, Her Alanda "En Fazla Yükselen Ülke" Oldu. https://ttkb.meb.gov.tr/www/pisa-2025-sonuclarina-gore-turkiye-her-alanda-quoten-fazla-yukselen-ulkequot-oldu/icerik/918/tr

TEDMEM. (2026). TEDMEM: Türkiye, PISA 2025’te üç alanda performansını artıran OECD ülkesi oldu. https://www.dha.com.tr/egitim/tedmem-turkiye-pisa-2025te-uc-alanda-performansini-artiran-oecd-ulkesi-oldu-2944357