Prof. Dr. Vural Hoşgörür

vuralhosgorur@gmail.com

Örgütler, insanların bir arada yaşadığı, ortak bir amaç doğrultusunda birlikte çalıştığı toplumsal kurumlardır. Bu sosyal ortamdaki değerler, hiyerarşik yapıdaki roller, statüler, ilişkiler ve ortak amaçlar, örgüte yeni katılan çalışanların sosyalleşmesini gerektirir. Örgüte yeni katılan bireyin ilk yılları, meslek yaşamı açısından hem zor ve hem de önemli bir dönemdir. Örgütsel sosyalleşme, çalışanların örgütsel kuralları, normları, örgütün kültürünü, kendine biçilen rolleri ve iş için gerekli teknik becerileri öğrendikleri bir süreçtir. Birey, örgüte kendi tutumları, beklentileri ve geçmiş yaşam deneyimleriyle katılır; sosyalleşme süreciyle de örgütün tutum, değer ve normlarıyla kendi beklenti ve yaşam deneyimlerini bütünleştirmeye çalışır. Sosyalleşme sürecinde çalışmaya başladığı iş yerine uyum sağlamaya çalışan birey, kendisi değişirken iş yerinde de bazı değişimlere de neden olabilir. Bu nedenle sosyalleşme süreci, yalnızca bireyin değişime uğradığı bir süreç değil; örgüt ile bireyin karşılıklı olarak değişime uğradığı bir etkileşim süreci olarak değerlendirilebilir.

Dolayısıyla işe yeni başlayan bireyin başarılı bir çalışana dönüşmesi veya bir görevden diğerine geçen çalışanın yeni işine ve örgütüne uyum sağlaması, dikkatle planlanmış bir geçiş dönemini gerektirir. Bu uyum ve dönüşüm süreci, bireyin yeni bir ortamın bir parçası olmasını; dışarıdan biri konumundan çıkarak, içeriden biri hâline gelmesini sağlayan bir değişim sürecidir. Örgütün değer, norm ve davranış kalıplarını öğrenme ve içselleştirme süreci olan örgütsel sosyalleşme, bir anda gerçekleşmez; uzun bir zaman dilimini kapsar ve çalışanın örgütteki kariyeri boyunca devam edebilir. Çalışanların sosyalleşmesinin önemini kavrayan örgütler, bu geçiş döneminde bireyin uyum sağlamasını tesadüflere bırakmadan, planlanmış çeşitli eğitim programları uygulayarak sürecin başarılı geçmesi için çaba gösterirler. Örgütsel sosyalleşme yalnızca yeni rollerin gereklilikleriyle sınırlandırılamaz. Aynı zamanda bireyin geçmiş iş deneyimlerini, diğer çalışanları gözlemleyerek ve model alarak öğrendiği davranışları ve değişim sürecini de kapsar.

Sosyalleşme sürecinde yöneticinin teşvik edici yaklaşımı büyük önem taşır. Bilindiği üzere, “Marifet iltifata tabidir.” Bu bağlamda yöneticinin öğretmenleri cesaretlendirmesi ve desteklemesi son derece önemlidir. Öğretmenlerin sosyalleşmesini başarıyla yöneten bir okul yöneticisi, örgüte yeni katılan öğretmenin, örgütün değer ve normlarını tam olarak benimsemesini sağlayarak onun örgüte uyumunu ve bağlılığını artırmalı; böylece hem birey hem de örgüt açısından karşılıklı kazanım oluşturmalıdır. Başarısız geçen bir sosyalleşme süreci ise her iki taraf içinde olumsuz sonuçlar doğurabilir. Öğretmenlerin sosyalleşmesinde okul müdürleri, öğretmenler dâhil tüm okul personeli, müfettişler, öğrenciler ve okulun sosyal çevresi önemli rol oynar. Sosyalleşme programlarına yöneticilerin de katılması özellikle önemlidir. Bu yaklaşım öğretmenlere yöneticileriyle doğrudan iletişim kurabilme imkânı sağlarken, yöneticilerin ulaşılabilir kişiler olarak algılanmasına da katkıda bulunur. Ayrıca bu durum, yöneticilere öğretmenlerin sorunlarını dinleme ve onlara rehberlik etme fırsatı sunar.

Öğretmen, sosyalleşme sürecinde yalnızca rolünün gerektirdiği davranışları kazanmaz. Aynı zamanda eğitimin genel amaçları, sınıf yönetimi, öğrencilerle iletişim ve öğretim stratejileriyle ilgili temel bilgi, beceri ve tutumları da geliştirir. Böylece öğretmenin sosyalleşmesi ve örgütle bütünleşmesi, başarılı bir eğitim ortamının oluşturulmasına katkı sağlar. Ülkenin geleceğini şekillendiren öğretmenlerin sosyalleşme süreci sonunda kazandıkları bu yeterliliklerin, kendi mesleki gelişimlerinin yanı sıra öğrencilerin gelişimi açısından da büyük önem taşıdığı söylenebilir. Bu nedenle okul yöneticileri, okula yeni katılan bireyin sosyalleşmesini tesadüflere bırakmamalı; planlanmış eğitim programları ve çeşitli destek uygulamalarıyla etkili bir sosyalleşme sürecinin gerçekleşmesi için çaba göstermelidir.

Referanslar:

Balcı, A. (2000). Örgütsel sosyalleşme: kuram, strateji ve taktikler. Ankara: Pegem Yayıncılık.

Çalık, C. (2006). Örgütsel sosyalleşme sürecinde eğitimin değişen rolü ve önemi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14 (1), 1-10.

Güçlü, N. (2004). Öğretmenlik mesleğine başlarken yeni öğretmenlerin örgütsel sosyalleşmeleri. Şule Erçetin (Ed.), İlk Günden Başöğretmenliğe. (ss.17 - 39.). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.