Kamuoyunda yaygın olarak okullar nitelikli ve niteliksiz olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Nitelikli okullar arasında Anadolu liseleri, fen liseleri, sosyal bilimler liseleri, proje uygulayan eğitim kurumları ile mesleki ve teknik Anadolu liselerinin Anadolu teknik programları bulunmaktadır. Aileler, çocuklarını yüksek standartlarda eğitim verdiğini düşündükleri bu okullara göndermek istemektedir. Ancak bu okulların sayısı ve kontenjanı sınırlıdır. Her eğitim döneminde yoğun talep gören bu okullar, talebi karşılamakta zorlanmaktadır. Bu nedenle de öğrenci kabulü için seçme sınavı yapılmaktadır. 2026 yılında gerçekleştirilen LGS’ye 1 milyon 22 bin 608 öğrenci katılmıştır. Bu öğrencilerden yalnızca 210 bini yukarıda belirtilen okullara kayıt yaptırabilecektir.

Türkiye’de seçmeye dayalı ortaöğretime yerleştirme sınavları, 1955’te Maarif Kolejlerine giriş sınavları ile başlamıştır. Bu sınavlar daha sonra sırasıyla Liselere Geçiş Sınavı (LGS), Ortaöğretim Kurumları Seçme ve Yerleştirme Sınavı (OKS), Seviye Belirleme Sınavı (SBS), Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş Sınavı (TEOG) ve yeniden Liselere Geçiş Sistemi (LGS) gibi adlarıyla uygulanan merkezi giriş sınavları olarak günümüze kadar devam etmiştir. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” kapsamında hazırlanan ve kademeli olarak uygulanmaya başlanılan yeni müfredata uygun olarak mevcut sınav sistemin yeniden değiştirilmesi planlanmaktadır. Yeni müfredata uyumlu olarak hazırlanacağı belirtilen ve 2028 yılında uygulanmaya başlanılacak yeni sınav sisteminin adı Kademeler Arası Geçiş Sınavı (KGS) olacaktır. Günümüze kadar uygulamaya konulan her yeni sınav sistemi, bir öncekinden daha iyi olma iddiasıyla uygulamaya konulsa da birbirlerine göre büyük farklılıklar içermemiş, benzer özellikler korunmuş, sorunlar devam etmiştir.

Dünyanın birçok ülkesinde de ortaöğretime geçişte benzer sınavlar uygulamaktadır. Macaristan, Güney Kore, Amerika Birleşik Devletleri’nin birçok eyaleti ve Hollanda’da ortaöğretime geçişte merkezi giriş sınavı uygularken, Japonya, İsviçre ve Danimarka’da her okul kendi giriş sınavını yapmaktadır. Almanya, Fransa ve Finlandiya’da okul notlarının yanı sıra öğretmen görüşlerinden de yararlanılmaktadır. Çin, Fransa, Rusya, İtalya, Danimarka ve Singapur’da liselere geçişte ortaokul bitirme sınavı uygulanmaktadır. Ülkemizde yapılan merkezi yerleştirme sınavı LGS ile ilgili pek çok sorun bulunmaktadır. Türkiye’de ortaöğretimin en temel sorunlarından biri, okulların nitelikli ve niteliksiz şeklinde sınıflandırılmasıdır. Eğitimde bölgeler ve okullar arasındaki kalite farklılıklarının sürmesi, fırsat ve olanak eşitliğinin tam olarak sağlanamaması, ortaöğretime geçiş sisteminin sık sık değiştirilmesi ve sınav sorularının içerik ile zorluk düzeyinin yıllara göre farklılık göstermesi, eşit yarışma koşullarını olumsuz etkilemektedir.

LGS kapsamına alınmayan derslere öğrencilerin gereken önemi vermemeleri nedeni ile okullarda bu derslerde başarı düzeylerinde düşüşler görülmektedir. Öğrenciler sınava dâhil edilen derslere soru katsayılarına göre önem vermektedirler. Böylece sınav sorularının dağılımına bağlı olarak bazı dersler önemli, bazıları ise önemsiz olarak algılanmaya başlanmıştır.

Orta öğretime yerleştirme sınavına giren öğrencilerden yaklaşık %20’si nitelikli olarak adlandırılan okullara yerleşirken, yaklaşık %80’i sınav sonucuna göre başarısız kabul edilerek mahallî yerleştirme kapsamında, niteliksiz olarak değerlendirilen okullara yönlendirilmektedir. Oysa merkezi yerleştirmenin dışında kalan öğrencilerin gideceği okulları niteliksiz olarak değerlendirmek doğru değildir. Sınava giren ve başarısız kabul edilen bu büyük öğrenci grubu, mahallî yerleştirme sisteminde ilgi ve yeteneklerine göre yönlendirilmemektedir. Sistem, öğrencinin ikamet adresine en yakın okula yerleştirilmesi esasına göre işlemektedir. Özellikle mahallî yerleştirmeye kapsamında bulunan bu geniş öğrenci kitlesi için ilgi ve yetenekleri dikkate alan daha nitelikli bir yerleştirme politikası uygulanmalıdır.

Prof. Dr. Vural Hoşgörür

vuralhosgorur@gmail.com

Referanslar:

Büyüköztürk, Ş. (2016). Sınavlar üzerine düşünceler. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 345– 356.

Demir, S. B. & Yılmaz T. A. (2019). En iyisi bu mu? Türkiye’de yeni ortaöğretime geçiş politikasının velilerin görüşlerine göre değerlendirilmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19 (1), 164-183.

MEB, (2018). Liselere Giriş Sınavı. 20YGS/03153730_SAYISAL_BYLYM_A_kitapYY.