UYUŞTURUCU MADDELER ve AİLELERE DÜŞEN GÖREVLER

Uyuşturucu; İnsanı uyuşturan maddeler olarak ifade edilen uyuşturucu veya uyarıcı maddeler, kullanıcının psikolojisini etkileyerek, kişinin ruhsal durumunu, düşüncesini, algılamasını ve davranışlarını değiştiren maddeler olarak tanımlanmıştır. Bitkisel veya yapay kökenlileri olup, beyni etkileyerek fiziksel ve ruhsal bağımlılık oluşturur. Uyku ilaçları ve tedavi amacıyla kullanılan çeşitli yapay maddelerin kötüye kullanılması karşısında, denetim altına alınması zorunluluğu doğmuştur. Yasal olan veya olmayan, uyarıcı veya uyuşturucu niteliği olan bağımlılık yapan maddelerin tümüne denir.

Kimyasal yollarla üretilen yatıştırıcı, sakinleştirici, uyarıcı, canlılık ve hareketlilik verici, yorgunluğu alıcı etkiler oluşturan bu tür maddeler narkotik maddelerden farklı olarak psikotrop madde olarak adlandırılmıştır. Psikotrop maddeler beyni etkilemekte, kullanıldıkça kişinin fiziksel ve psikoloji dengesinde alışkanlık yaratmakta, bir süre sonra ise kullanan kişilerde bağımlılık yapmaktadır.

UYUŞTURUCU ÇEŞİTLERİ

Keyif Vericiler: İnsana geçici bir süre rahatlık, dirilik, zindelik ve keyif verici olan afyon, morfin, eroin, kokain ve koka yaprakları bu grup içindedir,

Hayal Uyandıranlar: İnsanda renkli, hareketli hayaller yarattığına inanılan maddeler esrar, haşhaş vb. bu gurup içindedir,

Sarhoşluk Verenler: Alkol, ether ve bazı uçucu gazlar bu grup içinde,

Uyku Verenler: Chloralhydrate, verenol, parandehide, sulfinal, bromide ve benzeri uyku ve sükunet verici ilaçlar

Uyarıcılar: Günlük hayatta yaygın olarak kullanılan tütün ve kahve bu gurupta yer almaktadır.

Birçok uyuşturucu çeşidi vardır. Bunların bir kısmı uyarıcıyken bir kısmı uyuşturucudur. Bu maddeleri normal gözle veya tat duyusu ile ayırt etmek pek mümkün değildir.

Esrar: Çok eski çağlardan beri bilinen ve bağımlılık yapan bir maddedir. Günümüzde kullanım sıklığı sigara, kafein ve alkolden sonra gelir. Sigaranın içine sarılarak içilir.

Kokain: Güney Amerika’da kendiliğinden yetişen, uyarıcı etkisinden yararlanmak için yerlilerce yaprakları çiğnenen bitkiden elde edilen bir alkoloididir

Eroin: Vücutta morfin gibi etki gösteren kimyasal maddedir. Gelişmiş ülkelerde kötüye kullanma ve bağımlılığa en sık eşlik eden madde eroindir.

Ekstazi: Beyinde var olan serotinin tamamını salgılatır ve kişide yarattığı rahatlık, doygunluk, zindelik ve mutluluk hislerine neden olur. Oral yoldan alındığında yaklaşık 30-40 dakika sonra etkisini göstermeye başlayan ilacın etkileri 3-4 saat sürer.

Metamfetamin: Dopamin ve norepinefrin salınımına neden olarak uyarıcı etkisini göstermektedir. Şizofreni, narkolepsi, hiperaktivite, mutilp skleroz, obezite, migren, deniz tutması gibi birbiriyle bağlantısız birçok hastalığın tedavisi amacıyla kullanılmıştır.

UYUŞTURUCUYA KARŞI AİLELERE DÜŞEN GÖREVLER

Çocukları uyuşturucu ve madde bağımlılığından korumanın en etkili yolu, aile içinde güçlü bir iletişim kurmak, net sınırlar belirlemek ve erken dönemde doğru bilgilendirme yapmaktır. Uyuşturucu ve madde bağımlılığı ile mücadelede ailelere düşen en temel görevler; İnkar etmeden durumu kabul etmek, suçlayıcı bir dil yerine empati kurmak ve profesyonel yardım alarak doğru sınırlar koymaktır.

Açık İletişim ve Rol Model Olma:

  • Yargılamadan, Açık ve Samimi Konuşma: Çocuğunuzla yargılamadan, korkutmadan ve suçlamadan düzenli olarak konuşun; onların düşüncelerini ve duygularını anlamaya çalışın.
  • Örnek Davranışlar: Kendi zayıf yönlerinizde veya alışkanlıklarınızda gerçekçi ve dürüst bir duruş sergileyerek çocuğunuza örnek olun.
  • Kıyaslamadan Kaçınma: Çocuğunuzu başka çocuklarla kıyaslamayın; bu durum özgüven eksikliğine ve riskli arayışlara itebilir.

Güçlü Aile Bağları ve Sınırları:

  • Sağlıklı Sınırlar: Baskıcı olmayan, ortak kararlarla belirlenmiş net kurallar ve sorumluluklar koyun.
  • Sosyal ve Fiziksel Aktivite: Çocuğunuzun spor, sanat veya hobilere yönelmesini sağlayarak enerjisini ve boş vaktini sağlıklı alanlarda değerlendirmesine destek olun.
  • Arkadaş Çevresini Takip Etme: Çocuğunuzun arkadaş guruplarını ve sosyal çevresini nazik ve baskı yaratmayan bir şekilde gözlemleyin. Ani arkadaş değişimi, kapalılık, artan yalanlar, eski ilgileri bırakma

Erken Belirtiler ve İlk Müdahale:

  • Erken İşaretleri Tanıma: Ani arkadaş değişimi, ders notlarında belirgin düşüş, eve geç gelme, aşırı gizlilik, kızarık gözler veya açıklanamayan para harcamaları gibi değişimleri dikkate alın.
  • Madde Etkisindeyken Konuşmama: Çocuk madde veya alkol etkisindeyken onunla tartışmayın veya konuşmaya çalışmayın; sakinleşmesini bekleyin.
  • Profesyonel Destek Alma: Şüphe veya kullanım durumunda vakit kaybetmeden Yeşilay Danışma Merkezi (YEDAM), AMATEM, ÇEMATEM gibi uzman kurumlardan veya psikolojik danışmanlık birimlerinden yardım isteyin.

Durumu Kabul Etme ve İnkardan kaçınma:

  • İnkarı Bırakın: ‘’ Benim çocuğum yapmaz ’’ düşüncesi ya da utanç duygusuyla durumu örtbas etmek veya gizlemek sorunu daha da büyütür.
  • Suçlamaktan Vazgeçin: Aile bireylerinin birbirini ya da bağımlı genci suçlaması, öfke patlamalarına ve iletişimin tamamen kopmasına yol açar.
  • Sakin ve Sabırlı Olun: Bağımlılığın bir beyin hastalığı olduğunu kabul ederek panik ve öfkeyle uç kararlar almaktan (okulu bırakma, evden kovma vb) kaçının.

Doğru İletişim ve Yaklaşım:

  • Madde Etkisindeyken Konuşmayın: Genç madde etkisindeyken ya da öfkeliyken mantıklı bir iletişim kurmak mümkün değildir; sakin, soğukkanlı ve kendinizi hazır hissettiğiniz anları seçin.
  • Yargılamayın ve Etiketlemeyin: ‘’Sen adam olmazsın’’, ‘’Hayatın bitti’’ gibi uç ve aşağılayıcı kararlar almak yerine şefkatli ama kararlı bir otorite sergileyin.
  • Eş Bağımlılık Tuzağına Düşmeyin: Çocuğun yalanlarını örtmek, borçlarını sürekli kapatmak veya suçunu saklamak yerine sorumluluk almasını sağlayın. Para vermekten kesinlikle kaçının.

Profesyonel Destek Alma ve Yönlendirme:

  • Uzman Kurumlara Başvurun: Bağımlılığın karmaşık bir beyin hastalığı olduğunu unutmayın. Tek başına iradeyle bırakılmasını beklemeyin.
  • Kurumsal Destek Hatlarını Kullanın:
  • Yeşilay Danışma Merkezi (TEDAM) üzerinden ücretsiz psikolojik ve sosyal destek alın.
  • Tedavi ve danışma için AMATEM veya ÇEMATEM gibi merkezlere başvurun.
  • Acil ve hukuki durumlar ya da danışma için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele, Danışma ve Destek hattını arayın.
  • Bağımlılık Okuryazarlığı Edinin: Aileler, konunun uzmanlar tarafından düzenlenen eğitimlere ve bilgilendirme toplantılarına katılarak kendilerini eğitmelidir.

Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler, merkezi sinir sistemi üzerindeki etkilerine, kökenlerine ve kimyasal yapılarına göre temel guruplara ayrılır.

  • Merkezi Sinir Sistemini Yavaşlatanlar (Depresanlar)

Afyon, Morfin ve Eroin: Haşhaş bitkisinden elde edilen veya türetilen apoidler grubundadır. Güçlü ağrı kesici ve yüksek bağımlılık yapıcı etkiye sahiptir.

Barbitüratlar ve Benzoitiazepinler: Tıbbi olarak uyku ilaçları ve sakinleştirici olarak kullanılan ancak amaç dışı tüketildiğinde bağımlılık yaratan maddelerdir.

Uçucu Maddeler: Tiner, bali, boya inceltici ve yapıştırıcı gibi sanayii ürünleridir. İlk kullanımda bile solunum baskılanması ve ani ölüme yol açabilir.

  • Merkezi Sinir Sistemini Uyaranlar (Stimülanlar)

Kokain ve Crack: Koka yaprağından elde edilen, kalp atışını ve sinir sistemini aşırı hızlandıran uyarıcılardır. Crack (taş), kokainin karbonat veya amonyakla işlenmiş halidir.

Metamfetamin (kristal/buz): Laboratuvar ortamında üretilen sentetik bir uyuşturucudur; uykusuzluk, aşırı ajitasyon ve ağır psikoz riski taşır.

Ekstazi (MDMA) ve Kaptogan: Genellikle tablet veya kapsül formunda bulunan, enerji ve hareket artışı iddia eden ancak içeriği genellikle sahte maddelerle kirletilen sentetik uyarıcılar.

  • Algıyı Bozanlar ve Hayal Uyandıranlar (Halüsinojenler):

Esrar: Hint keneviri bitkisinden elde edilen, gerçeklik algısını, zaman ve ses duygusunu değiştiren maddelerdir.

LSD: Güçlü algı bozukluklarında, panik atağa ve kalıcı ruhsal kırılmalara yol açabilen yarı sentetik bir halüsinojendir.

Sihirli Mantarlar: Doğal ya da kimyasal yollarla algı değiştiren diğer halüsinojen türleridir.

  • Sentetik Kannabinoidler:

Bonzai vb. Maddeler: Bitki kurutularak üzerine sentetik kimyasallar püskürtülen, esrara göre katbekat daha zehirli ve ani kalp durması riski taşıyan yapay maddelerdir.

Bu yazı toplam 26 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
YUSUF IŞIK Arşivi

KANSER ve SİGARA

09 Kasım 2026 Pazartesi 09:32

SAF İNSAN ÖZELLİKLERİ

26 Ekim 2026 Pazartesi 09:59

SOHBET ETME SANATI

05 Ekim 2026 Pazartesi 09:43

BEDEN DİLİ – SÖZ ’ SÜZ İLETİŞİM

07 Eylül 2026 Pazartesi 09:45